Trekkers met geautomatiseerde versnellingsbak
De geautomatiseerde versnellingsbak (AMT, automated manual transmission) is inmiddels de standaard op de Europese trekkermarkt: ruim 90% van de nieuwe registraties. Anders dan een echte automaat (met koppelomvormer, zoals in een personenauto) is een AMT een gerobotiseerde handbak: hij werkt met een gewone droge koppeling en mechanische tandwielen, maar het schakelen doet een elektrohydraulisch systeem onder aansturing van een regeleenheid. Het koppelingspedaal vervalt.
Geautomatiseerd, automaat of handgeschakeld
Het verschil tussen de drie soorten versnellingsbak op een trekker is belangrijk:
- Handgeschakeld: mechanische bak met koppelingspedaal en pook. De chauffeur kiest elke versnelling zelf. Meestal 12 of 16 versnellingen (ZF Ecosplit, Eaton Fuller). Nog altijd de voorkeur van sommige ervaren chauffeurs en van markten als Oost-Europa.
- Geautomatiseerd (AMT): gerobotiseerde handbak zonder koppelingspedaal. De elektronica kiest de beste versnelling op basis van snelheid, belading, helling en routeprofiel. In West-Europa sinds 2015 het dominante type. Voorbeelden: I-Shift, Opticruise, TraXon, PowerShift, Optidriver.
- Automaat (koppelomvormer): met hydrodynamische koppelomvormer. In zware Europese vrachtwagens zeldzaam, gangbaarder in stadsbussen en Noord-Amerikaanse trucks. De Allison 4000-serie is in Europa de enige noemenswaardige optie, vooral in brandweervoertuigen en speciale toepassingen.
De belangrijkste geautomatiseerde bakken
Elke fabrikant heeft een eigen geautomatiseerde bak ontwikkeld of gebruikt de ZF TraXon:
- Volvo I-Shift: in 2001 de eerste AMT op de markt en nog altijd de maatstaf. Twaalf versnellingen met de modi Economy, Performance, Off-road en langzaam manoeuvreren. De I-Shift Dual Clutch (2014) was de eerste dubbelekoppelingsbak voor vrachtwagens en haalt de koppelonderbreking bij het schakelen weg. Leverbaar met Crawler Gears (twee kruipversnellingen om precies te manoeuvreren).
- Scania Opticruise: twaalf versnellingen met GRS (Gearbox Range Splitter), goed voor 24 effectieve overbrengingen. Bekend om zijn snelle en soepele schakelwerk. Scania was de eerste fabrikant met Crawler Gears af fabriek, voor manoeuvreren onder 1 km/u. De schakelsoftware wordt bij elke onderhoudsbeurt bijgewerkt om de prestaties op peil te houden.
- ZF TraXon: onafhankelijke bak, gebruikt door DAF, MAN en Iveco. Twaalf of zestien versnellingen. De PreVision GPS-uitvoering schakelt vooruit op het hoogteprofiel. De ZF TraXon Hybrid voegt een geïntegreerde elektromotor van 120 kW toe voor plug-inhybride rijden.
- Mercedes PowerShift 3: door Daimler zelf ontwikkeld. Twaalf versnellingen met Predictive Powertrain Control (PPC), dat met gps en 3D-terreingegevens versnelling en snelheid over een horizon van 3 km optimaliseert. Werkt samen met Active Drive Assist, het semiautonome rijden van de Actros.
- Renault Optidriver: gebaseerd op Volvo-techniek (AT2612). Twaalf versnellingen met Optivision (voorspellen op gps) en Eco-roll (automatisch vrijloop in rustige afdalingen om verbruik te drukken). Het Optifuel-systeem coacht de chauffeur in realtime.
- Iveco HI-TRONIX: eigen ontwikkeling van Iveco. Twaalf versnellingen met schakelalgoritmen die op verbruik zijn afgestemd. Met eco-roll en een rocking mode die het voertuig in zachte ondergrond losschudt door automatisch tussen vooruit en achteruit te wisselen.
Voordelen van de geautomatiseerde versnellingsbak
De AMT heeft de handbak in Europa om verschillende redenen verdrongen:
- Brandstofbesparing: gemiddeld 3 tot 5% minder dan handgeschakeld rijden. Voorspellende systemen met gps (PPC, Optivision, PreVision) doen daar 2 tot 3% bovenop door op het terrein vooruit te schakelen.
- Minder vermoeidheid: op een rit van 600 km schakelt een chauffeur met een handbak 1.500 tot 2.000 keer. Met een AMT: geen enkele keer. Dat scheelt fors in spiervermoeidheid en mentale belasting, vooral in druk stadsverkeer.
- Lagere onderhoudskosten: de koppeling gaat langer mee doordat er altijd op het optimale toerental wordt geschakeld. Een koppeling achter een AMT haalt doorgaans 500.000 tot 800.000 km, tegenover 200.000 tot 400.000 km bij een handbak.
- Wagenpark met meerdere chauffeurs: rijden verschillende chauffeurs op dezelfde auto, dan borgt de AMT een gelijkmatige rijstijl en voorkomt hij koppelingsmisbruik en verkeerde schakelmomenten die de aandrijflijn slopen.
- Chauffeurs vinden: door het tekort aan beroepschauffeurs in Europa is een AMT een voorwaarde geworden om nieuwe mensen aan te trekken; velen van hen hebben nooit met een koppelingspedaal gereden.
Waar u op let bij een gebruikte geautomatiseerde bak
Maak vóór aankoop een proefrit en controleer of het schakelen snel en soepel gaat, zonder schokken, slip of vertraging bij het inschakelen. Sluit de merkdiagnose aan (VOCOM bij Volvo, SDP3 bij Scania, ZF-Testman bij de TraXon) om opgeslagen fouten aan de koppeling of de actuator uit te sluiten. De droge koppeling van een AMT gaat 500.000 tot 800.000 km mee, maar een koppelingsactuator of de mechatronica kost € 1.500 tot € 3.000 als die het begeeft. Coatrucks rijdt de bak van elke trekker proef en legt dat vast in de gedocumenteerde inspectie.
Welke geautomatiseerde bak past bij uw werk
Voor de lange afstand met hoogteverschil halen de bakken met gps-voorspelling (Mercedes PPC, Renault Optivision, ZF PreVision) de grootste brandstofwinst. De Volvo I-Shift is de maatstaf op soepelheid en betrouwbaarheid, en de Dual Clutch-uitvoering haalt de koppelonderbreking weg. De Scania Opticruise valt op door zijn schakelsnelheid. Moet u precies manoeuvreren (dieplaadwerk, bouwplaats), zoek dan een uitvoering met Crawler Gears. Ze zijn allemaal betrouwbaar mits goed onderhouden; Coatrucks adviseert op basis van uw ritten en uw lading voordat u tekent.
